lunedì 14 maggio 2018

Mbi librin "Identiteti iso-polifonik"



DY FJALË PËR LIBRIN “INDETITETI ISOPOLIFONIK” TË TIMO MËRKURIT

Nga Kostandin Vogli, shkrimtar


Në tranzitin e kohërave, në vrapimin e gjatë si maratonë nëpër shekuj, ku njeri brez ja lë brezit tjetër si stafetë për ta çuar më përpara, ISO-POLIFONIA më në fund po konsolidohet në një këndvështrim më pranë realitetit, kjo edhe falë punës së palodhur të Timo Mërkurit.
Ky studjues këmbngulës me dëshmitë e tij të herëshme për vajtimin dhe për këngën, mendoj se i vënë vulën mendimeve që i sillnin një traum art- kultures së krahinës së Himarës. Dhe këtu, Mërkuri ka ngulur këmbë, (dhe ashtu është) se polifonia është tjetër stil të kënduari, dhe iso -polifonia është më e lartësuar. Kënga polifonike këndohet në shumë krahina, por përparësi i është dhenë iso -polifonisë. Dhe e veçanta e saj, si e thekson edhe Timoja, isua është marrë nga isua e grave që mbajnë kur një vajtojcë qan të vdekurin. Iso -polifonia është këngë me katër zëra, bile edhe me gjashtë sipas stilit të ri Piluriot, stilizuar nga Lefter Çipa. 

Sipas autorit iso - polifonia e kënduar sipas dialekteve e krahinave në Shqipërinë e jugut, tashmë e mbrojtur nga UNESKO, është një thesar, një e vaçantë botërore. Por më madhështorja e iso - polifonisë është kënga Himariote. Dhe me të drejtë Mërkuri i ngre hymne, sepse frikësohet nga disa shtrëmbërime që mundohet t’i bëjë ndonjë që nuk e njeh mirë iso - polifoninë.
Këtu ngul këmbë autori i librit “ IDENTITETI ISO-POLIFONIK`. Polifonia është polifoni, dhe iso-polifonia është polifoni ku e shoqëron zëri i katërt , iso-ja dhe më muzikor, me shumë persona, dhe më i fuqishëm. Por duke mos e mbytur zërin e marrësit, të hedhësit apo të kthyesit, isua është si një miratim i atyre të treve. Një aprovim që ashtu është e jo ndryshe. 

Autori mendon se është traumatike shtrëmbërimi i miteve, identiteteve dhe teknikave popullore të të kënduarit me iso. `Hajt t`ja marrim vënçe”, -thotë Timo Mërkuri. E thotë se ashtu është thënë në shekuj nga lebërit dhe bregdetarët. Dhe ai ka të drejtë, sepse menjëherë formohet grupi, dhe personat që do të mbajnë ison janë të vaçantë, zëmelodiozë.
Autori në këtë liber saktëson polifoninë dhe iso-polifoninë. Është shumëzërëshi ynë popullor që e quajnë iso-polifoni, -thekson autori.“Është ai “diamant” që i shton vlerën kurorës mbretërore dhe që ka detyruar popujt, kombet, personalitete të kohës të kthejnë kokën nga ajo që së fundi tërhoqi vëmëndjen e UNESKO-s, e cila zgjati dorën për ta marrë në mbrojtje”. Kështu thotë autori. Dhe vazhdon më poshtë…Isoja në vetvete është si shtrati që shkon lumi…”

E veçanta është se nganjëherë marrësi e lë këngën në melodinë e isos. Pastaj futet kur duhet në këngë. Dëgjoja babanë kur këndonte i vetëm, sepse nuk i rrihej dot pa kënduar. Ja merrte, ja kthente, ja hidhte, por në fund mbante iso. Këto i bënte njëherësh njerën pas tjetrës. Dhe isua ja jepte lezetin këngës.
Autori e vërteton, mund të them shkencërisht se “lisit po i preve rrënjët, ai nuk është më lis, por brënda një vere quhet dru zjarri” Shiko sa madhështi ka isua. Pa iso nuk ka këngë iso-polifonike. Dhe autori ka të drejtë kur thotë, se isua vjen nga lashtësia dhe fillesën e ka nga vajet. Nuk është e vjedhur, por është “VESA MBI KËNGË” e një populli të vacantë që i ka kënduar këto këngë me iso. 

Si thekson dhe autori, Hahni e ngatërron nw ritet mortore ulërimën e parë kur vjen mandati. Ai e quan (ulërimë ujqish). Por pak më vonë, nëna, motra, gjyshja apo gruaja e tij, fillojnë vajtimin me vargje prekse ku shumë herë të rrënqethin. Por menjëherë fillon isua e grave. Dhe sipas zërave të tyre, të jepet përshtypja sikur ka hedhëse, kthyese, dhe isua e madhe e grave vazhdon ritmin. Po ashtu ka ardhur edhe në këngë. Timoja e sqaron më së miri për hedhësin e këngës himariote, por edhe piluriote. “Ai që me zërin e tij (klithmë), të mban frymën pezull e të rrënqeth trupin, nuk është gjë tjetër veçse ai ‘gjëmtari” që klith në të qarën me botë në gjëmë”. Hedhësi që perhap gjëmën, dhimbjen apo gëzimin që përcjell kënga. 

Kënga me iso nuk është një shpikje e re. Ajo si e thekson edhe autori dhe si e permëndëm vjen nga thellësia e kohërave. Po të mos ishte fillesa, nuk mund të kishte vazhdimësi në ditët tona. Përndryshe, - thot autori Timo Mërkuri, “nuk mund të quhet krijim artistik i ndërgjegjshëm”. Ai thotë në vazhdimësi. “Le të admirojmë edhe mrekullinë e kombit tonë që shndërron vajtimin në këngë”.

Isua thotë autori, është përshtatur edhe në ceremonitë fetare. Vargjet e thëna në vajtime janë bërë edhe këngë. Dhe jo këngët vajtim. Se pastaj nuk kanë asnjë lidhje. Autori kritikon shkrimet e dëshpëruara për tjetërsimin e polifonisë, apo iso-polifonisë shqiptare. Por ndryshimi i iso-polifonisë labe me atë himariote, autori e argumenton bukur, pa shpërfillur asnjerën. Por ai nxjerr më në dukje, më madhështore, më artistike, më humane, pa gjak e hajdutëri si e thekson ai këngën himariote (bregdetare) apo edhe e veçanta, ajo piluriote. Mërkuri i dëshmon këngët me iso që në kohën e Skënderbeut, si i ka shkruar Barleti, kur luftëtarët himariotë i kënduan kapedanit të tyre Linjerosës, i cili u vra në betejën e Torviollit.

Autori për iso-polifoninë flet me nota muzikore, ku është i gatshëm të këndojë me nostalgji edhe me lotë në sy. Aq dashuri ka për këto këngë; sepse është ajo fara nga lulzuan këngët e bregdetit. Këtu Timua duhet të permëndë të gjithë bregdetin, jo vetëm shtatë fshatrat e Himarës. Por që nga fundi i Llogarasë deri në Lëkurës, e cila ka qënë pjesë e Himarës, dhe porta e bregdetit, kur vinin dyndjet osmane ose hordhitë e kriminelit me damkë Ali Pashës. Sepse në këto fshatra këndohen me entusiazëm këngët himariote. Kënget e botës JONIANE. Autoti thekson se këto këngë “kanë qënë shumë më fine dhe më elegante, shumë më shumë aristokratike në periudhën para osmane”. Bregdeti i Himarës nuk e jetoi natën pesë shekullore osmane, - thekson autori. “Nga dritarja hynte drita europiane, në shpinë kishte natën, por në ballë i ndrinte dielli”.

Dalja në skenë e grupit të Pilurit është e vonë. Më 1974. Dhe duhet marrë si e veçanta e kohës së lulëzimit, ose e rilindjes piluriote me Lefter Çipën. Ardhja e pranverës, thotë Timo Mërkuri për këngën himariote, ishte lindja e grupit të Neço Mukos. Por kjo këngë, përveç stilizimeve, është e ardhur nga thellësia e shekujve. Ishte traditë e krahinës kënga vënçe me iso.Pavarësisht përmasave që mori me grupin e Neço Mukos,
 Piluri permëndet edhe për bejtet,- thotë Mërkuri. Dhe me ato që thuheshin me dashamirësi dhe pritnin njëra - tjetrën, ndihmonin në jetën shoqërore të fshatarëve. Me hyrjen në këngën piluriote të poetit popullor Lefter Çipa, i cili e filloi me këngën “ Beje e bardhe” , ”Nje grusht balte e kesaj toke” etj. etj. Lefteri i ngriti këto “mbi një shtrat këngësh”, - thotë autori. Ai ngriti në nivelin artistik tekstet e këngëve popullore. Këtu autori flet me respekt dhe profesionalizëm për arritjet e këtij grupi, dhe të atij poeti. 1300 këngë. 19 libra, thotë Timoja , nuk janë pak. Dhe permënd disa kryevepra të tij. “Fjalët na dalin nga buzët si këngë”, - thotë për Lefterin. 

Autori e përshkruan bukur, por me vërtetësi jetën e fshatarëve të tij, piluriotëve. Prandaj dhe kjo bashkëjetesë, burrë- grua, ku gruaja merrte pjesë kudo edhe në këngë me iso edhe me kobure. Përderisa ato këndonin dhe vallzonin së bashku me burrat, kjo i dha përparësi këngës, sidomos tek “Bejkë e bardhë” e të tjerave, ku marrëse e këngës u bë një vajzë, së bashku me një djalë. Dhe përbërja e grupit ishte e përzier. Bile thotë autori, “kënga fitoi një finesse të theksuar dhe melodioze”.

Autori permënd legjendarët e këngës himariote Neço Muko himarioti, dhe më vonë korifejtë e këngës iso- polifoni himariote Dhimitër Varfi, Katina Bejleri etj. Madhështor dhe monumentale.
Mendoj se me këtë lartësi që janë ngritur këngët himariote dhe piluriote, kanë arritur lartësinë maksimale, ku nuk kanë ku të shkojnë më lart. Kanë arritur majen e Çikës.
Por një monument i studimit të iso- polifonisë është edhe Timo Mërkuri, i cili i bëri me librat e tij studimorë të mbahet mend. Do ngelen, do dëgjohen dhe do të studjohen në shekuj, sepse Timoja i ka përjetësuar ato. 

Timo Mërkuri ka ngritur një obelisk për këngët himariote, piluriote e bregdetare në Qafën e Llogorasë, për të ndriçuar të gjithë bregdetin. Për të gjithë bregdetin jonian, por edhe mbrapa maleve të Akrakerauneve. Në Labëri e në gjithë Shqipërinë ku këndohen këngët vënçe me iso-polifoni. Kënga vënçe është iso-polifoni, dhe nuk ka gjë të përbashkët me polifoninë pa iso. 
Duke i marrë për bazë shumë mendime të Timos, kuptojmë se këngët dhe meloditë, kanë humbur gjatë shekujve. Por në bazë të tyre janë krijuar të reja deri në ditët e sotme, ku tani inçizohen, filmohen dhe vazhdojnë të këndohen nga brezat e rinj. Dhe këtej e tutje asgjë nuk humbet. Vetëm shtohen dhe gjithmonë e më bukur me stilizime iso- polifonia. Dhe akoma më madhërishëm e më të kumbushme do të ushëtojnë në malet e Akrakerauneve anë e kënd nga bregdetarë që nuk jetojnë dot pa iso-polifoninë.

Bravo Timo! Me librat që ke shkruar për iso- polifoninë, ke përjetësuar edhe emrin tend!


Sarandë, më 14.05.2018

venerdì 4 maggio 2018

Bizelja


Bizelja

Fragment nga novela “Jorgo Nanidhi”


Nga Timo Mërkuri


Atë ditë, me siguri që mbi shpinë kishte një mal me halle Jorgo Nanidhi, prandaj çapitej supekërrusur drejt zyrës së tij. Dhe shkallët sa të larta që ishin, thua se ishin ndërtuar enkas për ti vështirësuar ngjitjen drejt katit të dytë. Çelësi me zorë u rrotullua dhe porta u hap me një gërvimë çjerëse, e ngjashme me gërvimën që nxjerr një fyt  me bajame të ënjtura. Pranvera trokiste te dritarja me një degë mimoze por Jorgos i dukej se ishte dimri i zemëruar    qëllonte me shpulla ere xhamin.

-Do dal dhe nga ky dimër, do dal…pëshpëriti me vete  duke hapur kompjuterin. E kishte menduar mirë zgjidhjen e problemit, e kishte menduar mirë. Me gishta të ngrirë filloi të shtypë gërmat mbi tastierë dhe në ekran të kompjuterit nisën të formohen fjalët e para, ashtu si filizat e parë  pranverorë që dalin mbi dëborën e mbetur të fillimprillit. Do ti dërgonte një letër zotit Feruz Bushi ku do ti qante gjithë hallet. Domosdo që ai do ta besonte njëqint përqint.  E kush nuk e beson Jorgo Nanidhin kur dërgon letra …u përkëdhel vetë me vete. Pasi u mendua pak, sa për tu dhënë drejtim mendimeve që i vinin duke u shtuar, si ujrat e borës në shkrirje, ja nisi me vrull, ashtu siç dinte të shkruante vetëm ai….

-I nderuar zoti Feruz Bushi, kryetar rajonal i partisë sonë!
Siç jini në dijeni edhe ju, edhe unë kam shpallur kandidaturën time për kryetar bashkie në këto zgjedhjet e reja lokale dhe kam kërkuar mbështetjen e partisë. Por me shqetësim konstatoj se këto kohët e fundit në adresë time ka qarkulluar një thashethem, i cili me siguri e ka burimin te partia kundërshtare ose tek elementët që duan të pengojnë fitoren e partisë sonë në zgjedhje.

Besoj se ju e kuptoni se e kam llafin te llagapi “bizele” që qarkullon në qytetin tonë të bukur në breg të liqenit dhe thashethemin se ky llagap është një pseudonim që unë e kam patur dhe e përdorja kur shkruaja  apo shkruaj letra. Unë ju sqaroj zoti kryetar i partisë sonë se në kohën kur isha instruktor i komitetit të partisë së punës, kisha shoqëri me operativin e qytetit, por atij i flisja vetëm për veprime dhe mendime të gabuara të disa punonjësve të komitetit të partisë apo të komitetit ekzekutiv, por këto i bëja që të minoja dhe të dobësoja  partinë e punës dhe të sillja sa më shpejt demokracinë. Në këto raste unë nuk e kurseja kritikën jo vetëm për shokët e komitetit të partisë ( le të mos i citojmë emrat se janë shumë) por edhe për shokun sekretar të partisë, për kryetarin e komitetit apo shefat e seksioneve. Në këtë drejtim unë kam qënë shumë parimor, nuk mbaja asnjë me hatër. Por siç ju thashë, unë asnjëherë nuk i kam firmosur letrat e mia me llagapin “bizelja”, siç duan të thonë gojët e këqia.

Edhe letrat që kam shkruar gjatë kohës së punës në bashkinë e qytetit tonë nuk i kam nënshkruar me këtë llagap.   Përgjithësisht këto letra nuk i nënshkruaj fare, me qëllim që të ruaj anonimatin dhe të vazhdoj të kontriboj me vigjilencën time në ruajtjen e dinjitetit të partisë sonë.

Ja psh, për ish kryetarin e bashkisë, z Serjan, unë kam dërguar në KLSH pesë letra dhe 4 letra të tjera në qëndër të partisë sonë në Tiranë. Për ish drejtor Simon kam shkruar plot 17 faqe në nëntë letra, (unë nuk e mora vesh si i ranë në dorë atij fotokopjet e këtyre letrave, të cilat ai jo vetëm që i ruan akoma por edhe  jua lexoi gjithe inspektorëve të drejtorisë së taksave në një mbledhje apostafat). Por le të vazhdojmë me kontributin tim letërdërgues, për drejtorin ekonomik shkruajta dhe dërgova vetëm 5 faqe ndërsa  shefin e urbanistikës  e palosa me 6 letra.. Shefi i INUV-it shpëtoi vetëm me tre letra se iku nga puna shpejt ndërsa drejtorin e shërbimeve e kisha meze të mëngjesit, gati çdo javë nga një letër. Edhe kryetari i ri i bashkisë nuk ka shpëtuar pa gjë nga unë, por për këtë do të llafos tjetër herë.

Pra kontributi im nuk është i vogël në shërbim  të zbulimit, demaskimit dhe luftimit të korupsionit. Do thuash ti..- a kisha fakte unë për ato që shkruaja? Unë konkludoja me llogjikën time, po të isha unë në vendin e tyre do bëja ato që unë shkruaja sikur i bëjnë ata. Pse ndryshe nga unë mendojnë dhe veprojnë ata. E di ti atë historinë e dy vëllezërve të verbër? Jo ë. Ja ta them unë…

-Dy vëllezër të verbër u ulën të hanin bukë e ullinj në sofër. Befas i madhi i thotë të voglit …Ore vëlla i vogël, pse i mer ullinjtë dy e nga dy ti. - Jo …i tha i vogli, unë i mar një e nga një. Gjyshja që e dëgjoi bisedën e pyeti vëllanë e madh. –More  bir, po edhe ti je i verbër si yt vëlla i vogël, ku e pe që i mer ullinjtë  dy e nga dy.
-Pse ndryshe nga unë do bëjë ai spurdhjak – ja preu vëllai i madh.

Pra unë llogjikoj, ata spurdhjakë, ndryshe nga unë do bëjnë?. Por nejse, ajo që doja të thoshja është fakti se unë asnjë letër nuk kam nënshkruar me llagapin “bizelja”.

Kjo puna e të shkruarit letra në organet e larta është si biçim ADN në shtëpinë tonë. Babai im, megjithëse ishte pa shkollë dinte ti qëndisate bukur ‘kartërat”, siç i quante ai dhe tja dërgonte qeverisë lart në Tiranë. Një kryetarë kooperative, dy shefa llogarie e një drejtor shkolle u shkarkuan nga letrat e tij. Unë bëra aqë sa munda dhe vazhdoj të bëj modestisht punën time. Traditën e vijon me sukses im bir, ai me dipllomën e famëshme  nr 274 të Kristalit, i cili në  6 muaj punë në spitalin e qytetit ka bërë një letër për drejtorin, dy për shefin e financës  dhe nja tre për ca doktorë, ndërsa për infermieret e ka gati nga një letër çdo javë. Si I ri që është, këto letra I dërgon vetëm te inspektorët e krimit ekonomik këtu në qytetin tonë, jo lart në Tiranë. Po nejse, ka kohë dhe për këtë punë, do mësojë pak nga pak.Vërtet që këto letra unë ja redaktoj dhe i korigjoj ca gabime ortografike, se është pa përvojë, por punën e bën vetë ai. Do ja marë mirë dorën  zanatit se është i ri me vullnet për të mësuar. Tërë ditën derë më derë rri e (për)dë-gjon. Me këtë rendiment pune që ka mund të marë shumë shpejt ndonjë dekoratë .

Por as ai nuk i nënshkruan letrat me llagapin “bizelja”.

Që të jem i sinqertë, llagapi “bizele” për mua ka dalë, por në një drejtim dhe kuptim
tjetër. Me qënë se unë jam mësuar ti hap zemrën partisë dhe juve shoku kryetar, po jua
sqaroj sinqerisht, duke patur besim se do ta ruani konfidencialitetin.

Këtë llagap  ma ka ngjitur shoqja Y, ose më saktë ish shoqja Y, pasi ajo kaloi në partinë tjetër dhe e lufton partinë tonë . Dmth, duke qënë antare e këshillit në grupin e këshilltarëve të partisë tjetër, gjithmon kundërshton këshilltarët tanë dhe juve zoti kryetar. A ju kujtohet që e pyetët një herë  në mbledhjen e këshillit se pse na kundërshton kaqë shumë.

-Nuk më kini shërbyer… tu përgjegj ajo prerazi.

Ju nuk e kuptuat ku e kishte fjalën ajo për mos shërbimin, por dëgjomë ta sqaroj unë. Ishte një kohë që me shoqen Y kisha nisur një roman rozë. Ti e di që për të nisur romane unë jam i vetmi. (Tjetër gjë është të  bitisurit, gjë që është jashtë kësaj teme). Po nejse. Një ditë kur kishim shkuar për ca verifikime në zonën  eksa-male (gjashtë male) u ulëm në kafenenë e një hoteli të pushonim e të bisedonim qetësisht. Biseda nisi të marë zjarr dhe  hymë në një dhomë hoteli. Ne hymë që të qetësoheshim, se ju e dini që me antarët e partisë tjetër unë nuk bëj gabime, Por nejse, hyra në dhomë i dyti dhe duke menduar që fillimisht të bëja një dush, mqse isha shumë i lodhur dhe i djersitur,  nisa të zhvishem. Sa u bëra gati të hyja në dush, ma preu hovin shoqja Y , e cila me një të folur ironik më tha:

-Po pse more Jorgo Nanidhi, me një bizele dhe dy kokra bathë dashke zotrote të bësh supë? Akoma nuk e ke mësuar ti, se për një supë duhen së paku dy patate dhe një karotë. Madje karotë e madhe dhe e plotë, që të  të shijojë  tamam supa, o Jorgo Bizelja!

Dhe pa e zgjatur doli duke përplasur derën. Unë shtanga në vend. Nisa të shoh me habi,  ku qenë bizelet e bathët, se spo gjeja gjë. Kërkova madje edhe poshtë krevatit por prapë hiç asgjë.

T’ju sqaroj një gjë shoku kryetar. Këtu fajin me siguri e ka ai Simua. Dhe ja se si : kamarieri që na shërbeu kafen ishte me origjinë nga një fshat tre male afër fshatit të Simos dhe me siguri që ky i fundit e ka porositur  që, gjatë shërbimit të na hidhte ndonjë gjë në kafe. Tamam sin ë ato filmat me spiunë. Ndryshe s’ka si të shpjegohet që mua më ishin mpirë e më ishin mbledhur gishtat e dorës, gishtat e këmbës dhe gishtat e tjerë, të cilët nuk i ndjeja fare. Nejse, për Simon, do bëj më von një letër tjetër unë, ke për ta parë.

Pra zoti kryetar rajonal i partisë sonë, këtë problem doja të të sqaroja, me qëllim që të pastroja emrin tim nga balta që hedhin armiqtë e partisë sonë. Unë besoj se pas këtyre sqarimeve ju do ta mbështesni kandidaturën time dhe unë nga ana ime, ju premtoj se nuk do shkruaj më letra i për ju. Do thuash ti, pse e vë unë kandidaturën, kur dihet që nuk do ma miratojnë shokët e partisë. Arsyeja e kandidimit tim është shumë e thjeshtë zoti kryetar se mua s’ma vë veshin as gruaja e jo më të ma varë qyteti. Por marifeti është se unë bëj zhurmë e shpall se kandidoj për kryetar me qëllim që tjua hedh  kryetarëve që   kandidojnë. Kështu që ata, në përpjekje për të mënjanuar rivalët, duke u trëmbur nga kandidimi im,  më marin mua me të mirë  dhe pas tërheqjes sime,  më emërojnë nën kryetar pas fitores së tyre . Ky është një marifet i vogël që pak veta e dine, por mua më ka nxjerrë në selamet. Me këtë marifet ja punova edhe  kryetar Serjanit kur doli në fushatë. Fitorja e tij ishte më shumë fitorja ime.  Epo fitorja arihet me mënd e jo me vrap, po ku i di ti këto o shoku Feruz Bushi. Po mos u bën merak, do ti mësoj unë më von. Vetkuptohet, pasi të mbështetësh kandidaturën time. Por jo dhe aq shumë ore, se mos më vëni vërtet kandidat. Ku e si të mbytem unë pastaj? Apo të heq dhe dorë nga letrat. Gjë që s’bëhet kjo zoti kryetar, unë letrat i kam në gjak.
Rroftë partia !

Me respekt Jorgo Nanidhi.


martedì 24 aprile 2018

Jorgo Nanidhi shkruan leter anonime


Jorgo Nanidhi shkruan letër anonime

Fragment nga novela* “Jorgo Nanidhi”


Nga Timo Mërkuri


Atë mbasdite  qershori, Jorgo Nanidhi ngjiti me nxitim shkallët  drejt katit të dytë dhe duke fërshëllyer lehtazi një melodi, hyri plot gëzim në zyrën e tij. Ardhja e zotit Jorgo në zyrat e bashkisë jashtë orarit  të punës, në mbasdite, ishte një gjë e zakonëshme për punonjësit e firmës private që kryente shërbimin e rojes së objektit të bashkisë. Madje edhe pamja e tij e qeshur që shoqëronte ngjitjen me nxitim të shkallëve, gati si me vrap, ishte një pamje gati rutinore, e njohur. Hapja e portës së zyrës i ngjante hapjes së gojës së njeriut në një qeshje të shfrenuar.Ulja në karigen rrotulluese përpara kompjuterit i ngjante uljes së papës së porsazgjedhur në fronin papnor dhe hapja e kompjuterit i ngjante hapjes së portave të parajsës.

Me një frymëzim të grumbulluar në tre ditë vrojtime, hulumtime e konkludime z Jorgo Nanidhi filloi të shkruajë…

…Të nderuar zotrinj të KLSH!
Pas letrës sime të dhjetë që ju dërgova para tre ditëve, ku ju flisja për drejtoreshën e financës, atë që me një të qeshur gremiste  shtatë taborë me jeniçerë dhe me një të zgjatur të dorës mbërthente  shtatë shejtanë dhe i fuste në shtatë shishe, sot do ju tregoj se drejtori i taksave, z Simo është shejtani i tetë që ka hyrë e ka dalë  nga tetëmbëdhjetë shishe dhe sot livadhis në bashkinë tonë si shejtani në pyllin me gështënja.. Ky Simua , sos që lemerisi dynjanë me ato urdhër bllokimet e llogarive bankare që u bën  firmave të reklamave, atyre firmave që unë i kam xhan dhe me zor i shpëtoj, vetkuptohet kundrejt ndonjë kostumi firmato, por z Simo bën dhe marifete në matjen e sipërfaqes së dhomave të hoteleve, duke i dokumentuar më pak se sa janë në realitet.

Një marifet të tillë mora vesh që e kishte bërë dhe me hotelin “Gaforja  e artë”, hotel që ndodhet në rrugën “eksi-male”( gjashtë malet) , pranë liqenit  të bukur ku shtrihet qyteti ynë. Por duke qënë se unë nuk jam njeri i llafeve por i verifikimeve në vend të problemeve vendosa që ta verifikoj në vend këtë shkelje ligjore të bërë nga drejtor Simua. Kështu që dje mora me vete dhe punonjësen e bashkisë, znj X  dhe u  shkuam drejt objektit. Meqënëse hoteli qe i hapur dhe sportelisti rezultoi një  miku im, pasi i shpjegova  qëllimin zyrtar të   vizitës sonë,  hymë në hotel, drejt e në dhomën nr 309.

Kjo dhomë hoteli është e kompletuar, me pamje nga liqeni dhe nga dritarja e të cilës soditet liqeni dhe brigjet e tij pranverore. Të frymëzon kjo dhomë, të frymëzon. Por mqse ne kishim shkuar për punë, nisëm menjëherë të bëjmë matjen e sipërfaqes së dhomës. Për fatin tonë të keq  kishim haruar të mirnim metër me vete, por me gjithë këtë mungesë nuk u dorzuam. Përdorëm metoda alternative për matjen, metoda të cilat menjëherë na nxorën në konkluzione të sakta, që vërtetojnë  matematikisht se z Simo ka ulur sipërfaqen e dhomave të hoteleve. Kjo ulje është bërë me qëllim që z Simo të përfitojë favore materiale nga pronarët e hoteleve.

Dhe konkretisht nga matjet tona  na konkludoi që sipërfaqia e dhomës nr 309, në kartelën e taksave është llogaritur sikur është 20 m2, në fakt nga matjet tona na rezultoi 36 b.th katror. Vërtet që në pozicionin tjetër na rezultoi 40 b.th katror, por kjo vjen se unë jam pak më i dobët në vithe dhe domosdo që do dilte më e madhe sipërfaqia. Vlen të bëj prezente pranë jush faktin që Znj X u bë copa që të vërtetonte diferencën spekullative të drejtor Simos.

Pikërisht në këto monete unë pashë që kishte veshur tanga me motive të flamurit. Më lejoni një sqarim të vogël. Unë rrjedh nga një familje patriotike dhe jam rritur me ndjenjë të lartë patriotizmi dhe sidomos të një adhurimi për flamurin tonë me shqiponjë. Kjo është arsyeja që porsa pashë flamurin, vetvetiu nisa të këndoj hymnin e flamurit, por vetëm dy vargje këndova, pasi nga entusiazmi rrashë në gjunjë dhe fillova të puth flamurin.

Fillimisht fillova të puth thekët e flamurit dhe pastaj palët e  famurit rreth shqiponjës dhe më pas plot zjarr u hodha mbi shqiponjën pendëzezë dhe nisa ta puth plot me passion patriotik. Shqiponja rrahu krahët dhe më mbështolli të tërin me pendët e saj. Dhe të vdisja në ato çaste, le të vdisja. Për shqiponjën e mbi shqiponjën unë jam gati të vdes njëqint herë.

Nga vrulli i puthjeve të mia patriotike pendët e shqiponjës filluan të nxeheshin e të ndizeshin zjarr, por këtu unë nuk u tregova në lartësinë e detyrës. Shkaku ishte se pompa e zjarfikses sime do kishte ndonjë difekt të fshehur, prandaj nuk punonte, ndonëse unë, duke parashikuar këtë situatë, kisha pirë dy kokra Viagra. Por fakti që dhe ato nuk dhanë efekt tregon se edhe këtu ka ndikuar z Simo duke bërë që  ilaçet që futen në vendin tonë nga firmat farmaceutike, të cilat me siguri monitorohen prej tij, janë të skaduara dhe vlen të kontrollohen nga ana e juaj. Eh unë i shkreti, më shkoi jeta ndiz e mos shuaj zjarre.

Për këtë arsye ju ftoj të kontrolloni Simon, shejtanin për të cilin s’gjëndet shishe.
Që ai ka fallsifikuar sipërfaqet e hoteleve dhe ka bërë dhe marifete të tjera, ju siguroj unë.

Ju betohem me dorën mbi flamur.

Këtë letër jua nis unë…një miku juaj, që ju ka shkruar edhe dhjetë letra të tjera dhe do ju shkruajë përsëri.

Sidomos për Simon.




*- Nga kapitulli “Duro ca moj jelekbardha, se dhe pak e të vjen rradha”

venerdì 16 marzo 2018

Jorgo Nanidhi shpeton qytetin.



Jorgo Nanidhi shpëton qytetin…

Nga novela* “Jorgo Nanidhi”



Nga Timo Mërkuri


Xhelo Xhelili  ishte një djalë shkolle  i fshatit X.. Sit ë gjithë fëmijët, mëndjen e kishte top e cingëla. Kur e gjuante topin nga sheshi i fshatit tutje në lëmë shko e gjeje. Se sa për cingëlat e dinin të tërë, ngado që ti gjuante,te xhamet e shkollës së fshatit do përfundonte. Dhe do ti, gjithnjë xhamet e klasës së shtatë e pësonin. Kjo ndoshta ishte dhe arsyeja që  Xhelua nuk e kaloi kurrë klasën e gjashtë. Pse ore, në klasë pa xhama të vente ai? Të ftohej e të plevitosej? Jo, jo, punë që s’bëhet kjo. Kështu, ndërsa vërsnikët kapërcenin klasat si kaluçin  e gjimnastikës, Xhelua mbeti tre vjet   në të njëjtën klasë. Jipte e mirte i jati me pëllëmbë e me thupra thane, s’u ngjit e s’u ngjit një klasë më lart. Vazhdonte gjyshja me përallën e të bukurës së dheut që ishte te klasa e sipërme e që priste Xhelon të vente e ta mirte, por Xhelua i thoshte se i qenë grisur opingat dhe s’miret nuse me opinga të grisura. Priti e priti  i jati dhe kur pa që Xhelua kishte mbetur aguridhe nga mëntë, ndonëse nga trupi qe bërë katana e pa të udhës që ta dërgonte çoban me dhëntë efshatit. E jëma e Xhelos ja plasi të qarit për djalin që do vente çoban që fëmijë  por Xhelua sa s’fluturoi nga gëzimi dhe të nesërmen u ngre që më natë dhe u nis në punë. Vetkuptohet si ndihmës  çoban në fillim.

Rruga për në kullota kalonte para shkollës dhe si për dreq, drejtori i shkollës gjithnjë dilte te shkallët kur vinte kopeja, si për ti kujtuar Xhelos se ç’kishte humbur. Në fakt drejtori  priste të fuste në oborin e shtëpisë dhëntë e tij , që i kishte në tufën e përbashkët që kulloste Xhelua. Xhelua e përshëndeste me ëmbëlsi, siç nuk e kishte përshëndetur asnjëherë kur ishte nxënës, ndoshta nga që i dukej se drejtori e shihte me një trishtim dhe tundte kokën, sikur çoç donte ti thoshte veç përshëndetjes. ..

Dhe ja një ditë,  kur u kthye nga kullota dhe po shpërndanin dhëntë nëpër shtëpira, drejtor Beqiri, ndërsa shtynte dhëntë e tij drejt oborit të shtëpisë, i zgjati Xhelos nja dy letra duke i thënë:
- Meri se do të duhen ndonjëherë.
-Ç’janë këto pyeti Xhelua, ndërsa po i shihte me vëmëndje. Kartëra me vulë e me firmë qenë po përse duheshin, Xhelua nuk e kuptonte.

-Dëgjo more djalë- vazhdoi drejtori- Shokët e tu kanë kaluar gjimnazet e ti ke mbetur me gjashtë klasë. Sikur s’ka lezet kjo punë. Ndajë meri këto dy dëftesa. Njëra është e klasës së shtatë dhe tjetra është e klasës së tetë. Siç e sheh, i ke kaluar të dy klasat. Notat pesa e gjashta ti kam vënë, por dhe ato bëjnë punë. Tani ecë përpara në jetë dhe ua pafsh hajrin.

Xhelua s’kuptoi shumë, madje nuk e besoi drejtorin kur i tha që i paskësh kaluar ato dy klasa.Si paska kaluar klasën kur ai s’qe qasur fare as në obor të shkollës le më të futej në klasë. Serioz ja tregon ato kartërat të jatit në shtëpi dhe e pyet si qënka kjo punë.
-Të ka bërë nder drejtori- i tha i jati. T’ja dish e t’ja shpërblesh mirësinë atij deli drejtori. Pa vajtur në shkollë fare, ja ku i more dy klasët që të duheshin. Dëgjo ç’do bëjmë more djalë, do therim dy qëngja dhe do ja shpiesh në shtëpi nësër në saba drejtorit. Do i thuash dhe faleminderit shumë. Dëgjove? Ashtu të paça o djalë. Ja, m’u bëre me tetëvjeçare a të keqen, se e keshë dëngë në shpirt këtë punën e shkollës tënde.

Shkuan muaj e shkoi viti. Xhelua sa herë që i çonte dhëntë drejtorit e shikonte në dritë të syrit dhe përplaste buzët, sikur çoç do t’i thoshte. Vetkuptohet që nuk do ti rrëfente se, ato dy qingja që i theri i jati  darkën e ditës së dëftesave, vërtet ja dha atë mëngjes, por ama ja mbajti nga qingjat që i lindën delet e tufës së drejtorit. Se ai e bloi hollë e hollë në mëndjen e tij këtë punën e dëftesave. Pse duhej ta shpërblente drejtorin vallë? Dëftesat qenë të shtetit, domethënë të askujt, vula qe e shtetit, notat qenë badiava në hava. Drejtori vetëm firmën kishte vënë. Pse, për një firmë donte dy qingja ai? Qylaxhi qënka zotria, por jo të ma hedhë mua. Nuk ja haroj unë që më ka nxirë jetën në shkollë….

-More zoti drejtor- mori kurajën e i foli një ditë ndërsa ndante dhëntë e tij, atë nderin e madh që më bëre zotrote dhe që nuk ta kam haruar e s’ta haroj e ke lënë pa  qylaf. Vuri dhe qylafin në kokë që të duket tamam.  Që ta çmojmë tamam e të ta dimë për nder për gjithë jetën.
-Për ç’qylaf e ke fjalën more Xhelo se s’të mar vesh.

-Po ja, zotrote je dhe drejtor i shkollës së mesme. Por siç e sheh edhe kjo shkollë do mbyllet se firasën nxënësit. Me dëftesën e tetëvjeçares e shumta nga çoban deri në krye çoban mund të bëhem. Nuk më jep dhe dëftesën e shkollës së mesme, je që je? Për nder do ta di. Pastaj dhe ndonjë mish do ta sjell, nuk të lë bosh. Hë si thua?

Drejtori e pa drejt e në sy mendueshëm.
-Pa dil njëherë nesër - i tha qetë qetë- dhë dëgjo: Silli nja dy mishëra se nuk venë dëm. Dëgjove?

-Ulu pak këtu- i tha drejtori të nesërmen, pasi futi në shtëpi dy mishrat dhe në xhep një zarf, që siç e sqaroi Xhelua,  kishte këmbngulur i jati që tja jipte drejtorit, me doemos.. –Tani dëgjomë me vëmëndje. Na dëftesën e shkollës së mesme dhe jemi të larë me këtë punën e mishit. Por siç kanë ardhur punët edhe me këtë dëftesë nuk do hash dot bukë shumë. Duhet shkolla e lartë, patjetër.

-Po çtë bëj pyeti Xhelua i hutuar. Ku ta gjej të përpjetën unë i mjeri.

-Të lartën thuaj- i ndërhyri drejtori- të lartën, jo të përpjetën. Mos u bën merak, vazhdoi ai- përse jam unë këtu? Kam një mik aty në të lartën e qytetit përposh që ta mbaron këtë punë. Ama do katër dele dhe katër herë   nga sa të dha babai lekë te ai zarfi. Mishrat dhe zarfin do ti sjellësh vetë në qytet dhe do më shohësh që unë do ja jap atij mikut. Ai do më japë një karton që quhet dipllomë, me emrin dhe fotografinë tënde. Me atë karton ti do zësh punë në qytet. Edhe drejtor do bëhesh, mbaje mënd që po ta them unë….

Kështu rrodhi puna që Xhelo Xhelili mori kartonin, domethënë dipllomën. Se ç’shkruante
ai karton, një si kontabilitet…e ku di unë. Ama kishte firmë e vulë.

Tani, në doni të dini ku i gjeti Xhelua delet dhe deshtë, mos haruat gjë marifetin e qëngjave? Lereni këtë muhabet tani po dëgjoni më tejë….

Drejtori i propozoi që ti siguronte edhe një doktoraturë. Duheshin vetëm pesë desh dhe dy herë më shumë lekë nga diplloma. Por Xhelua nuk e kuptonte ç’është doktoratura, ai e ngatëronte me doktorin. Ama doktorët i kishte inat. I kishin bërë një herë ca gjilpëra që lere lere. Po pasi u mendua pak, i tha drejtorit që doktoraturën do ja jipnin djalit të xhaxhait të tij, Pelivanit.  Pelua e kishte bërë të mesmen, mirte doktoraturën kollaj dhe pastaj mirte dhe diplomën e të përpjetës Muhabetin do ta bënte  Xhelua vetë. Kështu që   u nis te xhaxhai dhe llafosi me  ‘të e me djalin e tij..

-Duhen dhjetë desh- i tha Xhelua- ose pesë desh e pesë dele dhe dy herë nga sa i kërkoi drejtori lekë në zarf. Tani e kuptoni vetë, gjysmat qenë për Xhelon. Pse badiava do punonte ai??? Me se do ta blinte kostumin dhe kullaron kur te shkonte ne qytet, ë?

…Xhelua vajti në qytet, filloi punë në bashki dhe u dalëngadalë bë shef i zyrës së tenderave. Me një fjalë drejtor. I doli fjala drejtorit të shkollës. Nuk gënjente ai jo. Tani e kuptoni vetë ju, ca miqtë e ca flamujtë që tundtë fortë e më fortë, ja shtruan rrugën Xhelos. Të zestë vartës universitarë të Xhelos se ç’hiqnin. Kishin mbetur të kapur nga padituria e Xhelos si kaprojtë nga dhëmbët e hekurt të kurthit të gjuetarëve. Por nejse, bashkia e qytetit tonë në breg të liqenit ngriti edhe grupin folklorik për të konkuruar në Festivalin e Gjirokastrës. Xhelo Xhelili do vente se s’bën në Festival. Të mos i hamë hakun, si marës kënge ishte me famë. Konkurenca ishte e fortë, grupi folklorik i bashkisë fqinjë ju qas në prag  fitores të kupës a të flamurit me këngën zulmëmadhe…Dy dele treqint pare…

Por Xhelo Xhelili sa dëgjoi fjalën “dele” dhe “pare” mori një frymëzim hyjnor që e ndezi skenën e Festivalit. Ja nisi këngës more shokë që aman aman. U mblodhën malet kokë më kokë të mbanin iso…Mbi ison e maleve  gjëmonte zëri i Xhelos, kur ja mirte… Gazetat shkruajn e thonë/Ç’bënetë në vëndin tonë/Katër dele një dipllomë/ Çobanët bëhen drejtorë…

U ngre salla në këmbë e dorëtrokëllinte Xhelo Xhelilin, talentin e posaçfaqur. Pa le kur ja mori strofës tjetër, mbamëni o vëllezër se nuk mbahem dot. Ah more Xhelo, qysh i ujdise ato llafe mor aman.. Po qysh ja thoshe, thuaje dhe njëherë…Shqipër moj shkëmb e gur/Se keshë pandehur kurr/ Pes’ desh, një doktoratur…Thonë se nga dorëtrokëllimat e brohorimat krisi kalaja e Gjirokastrës në nja dy vënde e u gremisën nja dy bedena.. Si nuk u gremis gjithë kalaja vetëm zoti e di. Domosdo edhe Xhelo Xhelili….

Këtë historinë  e Xhelo Xhelilit e mësoi edhe Jorgo Nanidhi. Atëherë I lindi mendimi që në këtë mënyrë ti jipte dhe të birit n jë dipllomë. Ky djalë i Jorgo Nanidhit
që thua  ti, akoma s’e kishte bërë shkollën e lartë. Kishte bërë në Greqi një kurs për kompjutera  dhe punonte mirë e bukur në këtë zanat. Sidomos  në vitet 2009, 2010, 2011, 2012 e zgjeroi aktivitetin dhe punësoi edhe ca të tjerë. Hakçe hakçe ishte djalë i mirë e buzëgaz. Jorgo Nanidhi, si nënkryetar bashkie që ishte, i siguroi një vend pune zyre në shëndetsi. Gabimisht i tha të birit që do punonte doktor. Ndoshta e kishte fjalën për shërbime spitali a ku di unë, por ja që djalit i pëlqeu doktorllëku dhe donte patjetër një dipllomë doktori.

-Ah more baba, sa mirë do jetë të më sigurosh një dipllomë kirurgu. Do i operoj të tërë njerëzit. Edhe tij do të operoj, patjetër. Ja ke për të parë….

Jorgua u lemeris. Po sikur ai “miku” nga Tirana ti sillte vërtet diplomë kirurgu, djali do kërkonte me deomos të vendosej shef i kirurgjisë. Dhe do ja niste operimeve si kasapi në thertore, pre andej e ther këtej. Obobo, ç’mu desh kjo punë tha me vete. Sos do vrasë një e dy por do bëjë batërdinë në njerëzi. Kur ta marin vesh si e qysh e do duan ta ndalojnë, do jetë bërë hataja.

Të mesërmen u nis me urgjencë për në Tiranë, brodhi nga brodhi për tre ditë e tre netë, harxhoi gjithë sa kishte marë me vete por ama dipllomën ja solli të birit.

-Dëgjo more bir- ju drejtua të birit kur mbriti në shtëpi- Dipllomat e doktorëve qenë mbaruar, por të prura një tjetër dipllomë. Ke të bësh vetëm me para në punën që do zësh me këtë dipllomë, do ndashë parat e tenderave. Ja si bëhet kjo punë. Ke grumbullin me para përpara, dhjetëshet i mer ti, nëzetëshet i mer mamaja, psh ë,  dhe pesëdhjetëshet i mar unë. Dakort. Ja kaqë është puna.

-Dale pak, dale- e ndërpret i biri- Po sikur ti ndajmë …dhjetëshet ti, njëzetëshet mami dhe pesëdhjetëshet unë. Bëhet, ë.

- Po ti qënke për drejtor more bir, kaqë i zgjuar sa më je.

Kështu ndodhi që shoku Jorgo Nanidhi shpëtoi qytetin nga një vrasës i mundshëm serial, që kushedi se sa njerëz do kishte vrarë në operacionet kirurgjikale. Por shoku Jorgo Nanidhi u tregua i shkathët dhe i zgjuar. Nuk i dha dipllomë kirurgu, jo. I solli një dipllomë nga Fakulteti i Inxhinjerisë Elektonike të Univeristetit “Kristali”. Atë me numër 274. Do thuash ti që Universitetit “Kristal” i plasën kristalet dhe u mbyll sot e ca vjet më parë, qysh e siguroi ai dipllomën. Po akoma nuk e kini marë vesh ju që ai Univeristet, megjithëse është i mbyllur vazhdon të shesë diploma me shumicë e me pakicë. Ore, jini në këtë botë ju, mirni vesh se ç’bën dynjaja. Doni të bindeni? Shkoni ta shikoni dipllomën e djalit të Jorgo Nanidhit te Drejtoria e Burimeve Njerëzore pranë Spitalit të qytetit tonë në breg të liqenit.

Me një çikë marifet, mund ti kërkoni djalit të shokut Jorgo Nanidhi tju dëftojë edhe ndonjë fotografi dalur me shokët e fakultetit gjatë studimeve, psh, ë. Sa për saktësim.
Thuhet se bashkia do ti propozojë Këshilli Bashkiak ti japë  shokut Jorgo Nanidhi  titullin “Qytetar Nderi” apo “Nderi  Qytetit”. Ndoshta edhe titullin “Familje Shëmbull”.

Nuk është e pakët të shpëtosh qytetin nga një vrasës i mundshëm serial.


*-Nga kapitulli “S’ke parë gjë akoma o Jorgo Nanidhi”